Mùng 5. Mưa kín trời. Trên xe ra sân bay nghe radio đọc tin, miền Trung bị cô lập. Quảng Bình phải điều xe lội nước và hai trực thăng, đích thân ông Lương Ngọc Bính, Bí thư tỉnh ủy ngồi trực thăng đi cứu người...Hà Nội rực rỡ cờ hoa. Ngồi ở phòng chờ sân bay Pleiku bạn đã ríu rít nhắn tin, ra sớm để xuyên đêm Hà Nội. Sáng mai ăn phở Bát Đàn, cà phê Lâm Hói...

Những tương phản. Tranh thủ lướt web ở phòng chờ, đập vào mắt là một thằng cu ở Quảng Bình nhai mì tôm sống giữa cánh đồng ngập nước. Là mấy ông bà già lấp ló ở mái nhà như cái tổ tò vò sắp ngập. Là một con heo, một con bò, gia sản của một gia đình Quảng Trị được ngự trên bàn, còn cả nhà co ro dưới nền lũng bũng nước. Là một cái nồi nhôm méo mó không một hạt cơm cháy...

Sáng mai, hoa sữa nở rợp đường Nguyễn Du, hoa sen dập dềnh trôi trên Cổ Ngư, trai thanh nữ tú dập dìu. Mà cách nhau nào có xa. Hơn trăm cây số đường chim bay. Còn theo đường quốc lộ, vài bốn trăm cây...

Nhưng thế mới là cuộc sống.

Tôi gõ những dòng này trên máy bay. Nhưng cái cảnh lũ lụt kia cứ quấn lấy tôi. Những người dân quê ấy, chắc chắn là đến 90% chưa biết gì thủ đô và họ cũng không hiểu tại sao, mấy lần lũ lụt trước, loa đài tập trung nói nhiều về họ, còn lần này, có nhắc đến cũng phải sau... cờ hoa, sau dập dìu những mỹ nhân, ca sĩ, sau long trọng xa hoa.

Mà họ thì đã ngập nước mấy ngày nay rồi. Họ không sợ khổ, chỉ sợ đói. Và sợ con họ thất học. Thất học thì mãi mãi chỉ là họ thôi, không thành xa hoa sang trọng được. Khát thì uống nước ruộng, quen rồi, chả sao, nhưng mưa lụt như thế làm sao mà nổi lửa, mà nấu chín thức ăn. Mưa lụt thế làm sao đi học. Sách vở ướt, người ngợm ướt, và lớp trường thì lút...

Phải cùng chịu cơn lũ thế này mới hiểu nỗi khổ của nhau. Thì dân thành phố đấy, hiện đang có một ngàn năm trăm người kẹt lũ tại ga Đồng Hới, tiền đầy túi mà chịu đói, vàng đầy tay mà chịu khát. Ngay Hà Nội năm nào, có bài hát "Em đi bơi thuyền trên phố Đại La" ấy, rồi bài gì gì ngâm chân cả ngày ấy, chả chịu đói chịu khát rồi la làng la nước lên là gì?...

Tất nhiên là cuộc sống luôn có hai mặt, và các cụ đã dạy rồi: Quân tử phòng thân. Nhưng ngẫm lại, những người dân quê có bao giờ được là quân tử. Mà tiểu nhân thì càng dứt khoát không phải. Những người nông dân chưa và không bao giờ là tiểu nhân.

Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, mông nứt toác ra chĩa lên trời như một sự giễu nhại ông xanh, lầm lũi nắng mưa mà cứ thon thót lo trời đổi tính. Thế mà cứ có giặc là họ ra trận. Cứ có biến thì họ kết thành khối.

Nghĩ cho cùng, họ, những người nông dân ấy, mang một mặc cảm số phận. Họ đã cưu mang chúng ta, cưu mang người thành phố, làm nên hồn cốt dân tộc này.

Tất cả mọi người thành phố đều không sớm thì muộn, thoát thai từ nông thôn. Thế mà cách biệt quá xa. Sự cách biệt được hiểu như là đương nhiên đã khiến những người nông dân nghĩ rằng, muốn đổi đời thì phải lên thành phố.

Nông thôn, tôi nhìn qua cửa sổ máy bay, một vệt đen trong mờ mờ trắng nước. Họ sinh ra dân tộc này, sinh ra ông bà bố mẹ tôi, và bây giờ đang hứng chịu những bất công không dễ gì san lấp được. Nông thôn ấy, bây giờ đang trắng nước.

Và không thể khác, sáng mai tôi vẫn phải phở Bát Đàn, vẫn cà phê Lâm, cũng không thể khác...